کاربر مهمان خوش آمدید       ثبت نام ورود

جوز هندی

مشخصات بویایی : تند و مطبوع و خاکی  
اصطلاحات انگلیسی : Myristica fragrans - Nutmeg

 

 


جوز هندی معرب گوچ هندوک پارسی یا جوز بویا نوعی ادویه است. جوز هندی تخم سخت و خوشبوی درخت جوز بویا است که آرد می‌کنند و مصرف آن به عنوان ادویه صورت خشک شده در مناطق گرمسیری رواج بسیاری دارد. آنچه جوز هندی را به یکی از طعم‌دهنده‌ها و ادویه‌های پرمصرف در غذا- به‌خصوص در مناطق گرمسیری- تبدیل کرده‌است، عطر و بوی تند و مطبوع آن است.
هر دانه را از خارج، پوسته سختی به رنگ قهوه‌ای متمایل به خاکستری در برمی‌گیرد و شیارهای عمیقی دارد که با جدا کردن این پوسته، دانه آن ظاهر می‌شود. دانه، سطحی چین خورده دارد و رنگ آن متمایل به خاکستری است. به طور کلی، جوز هندی در طولی حدود ‎۵/۲ سانتی‌متر و قطری حدود ‎۵/۱ سانتی‌متر شکلی شبیه به تخم‌مرغ دارد.

 

میوه جوز هندی - جوز هندی

 

امروزه از این دانه استفاده بسیار زیادی می‌شود و آن را در بسیاری از کشورها در انواع نوشیدنی‌ها، کیک‌ها و شیرینی‌جات و حتی انواع سوپ‌ها می‌ریزند. حتی اسانس آن در صنایع عطرسازی و آرایشی بهداشتی کاربرد دارد. دانه‌های جوز دارای روغنی هستند که با روش فشردن از آن جدا می‌شود و به نام کره جوز هندی شهرت دارد. این کره به صورت نیمه جامد و به رنگ قهوه‌ای مایل به قرمز و با طعم و بوی جوز است.

 

دانستنی های علمی:
"جوز بویا" درختی همیشه سبز بومی اندونزی است. بذر و پوست آن یکی از مهمترین ادویه ها محسوب می شود. این گیاه به صورت خودرو نیز در برخی نواحی گرمسیری مانند چین، تایوان، اندونزی، مالزی، هند، سریلانکا و آمریکای جنوبی رشد می کند.

    
خصوصیات گیاهشناسی:
درخت جوز بویا، درختی همیشه سبز و کوچک است که تا ارتفاع حدود 5 تا 13 متر رشد می کند اما در برخی نواحی و در موارد اندک، ارتفاع این گیاه به 20 متر نیز می رسد. برگ ها متناوب، به رنگ سبز تیره، با 5 تا 15 سانتیمتر طول و 2 تا 7 سانتیمتر پهنا و دارای دمبرگی حدود یک سانتیمتر می باشند. 
این گونه های گیاهی، درختانی دوپایه هستند به طوری که گل های نر یا پرچم های فعال و گل های ماده با مادگی فعال به صورت جدا روی درختانی متفاوت قرار گرفته اند. ولی در برخی موارد گل های نر و ماده روی یک درخت نیز مشاهده شده اند. گل ها زنگوله ای شکل، به رنگ زرد کم رنگ و گاهی چرمی یا گوشتی هستند. گل های نر بصورت دسته های یک تا 10 تایی ظاهر می شوند که هر کدام حدود 5 تا 7 میلیمتر طول دارند. گل های ماده بصورت دسته های کوچک یک تا سه تایی هستند و گاهی اوقات طویل بوده و حدود 10 میلیمتر طول دارند.

 

شکوفه جوز هندی


درختان ماده گل های زرد با میوه های تخم مرغی شکل یا گلابی شکل تولید می کنند. این میوه ها حدود 6 تا 9 سانتیمتر طول و 3.5 تا 5 سانتیمتر نیز قطر دارند. میوه دارای یک پوسته ی گوشتی است و زمانی که می رسد، پوسته ی آن از وسط به صورت طولی جدا می شود. زمانی که پوسته جدا شد، درون آن یک بذر به رنگ ارغوانی مایل به قهوه ای و براق وجود دارد که حدود 2 تا 3 سانتیمتر طول و 2 سانتیمتر نیز پهنا دارد. این بذر دارای عطر بسیار قوی و مطلوبی است. روی این بذر یک پوشش (یا آریل) به رنگ قرمز قرار دارد. بذرها همان جوز هندی (nutmeg) و آریل همان پوست بذر (mace) می باشد.

 

گیاهشناسی جوز هندی


اولین برداشت درخت حدود 7 تا 9 سال پس از کشت می باشد و درخت ها تقریباً 20 سال پس از کشت به بیشترین عملکرد خود می رسند.

 

درخت جوز هندی

 

خواص درمانی و کاربردهای صنعتی:
محصولات مختلفی از بذر این گیاه وجود دارد، از جمله پودر، روغن، محلول روغن و رزین و کره ی جوز بویا را می توان نام برد.    
جوز بویا یا هندی برای درمان و تسکین بسیاری از دردها مفید شناخته شده‌است. در طب سنتی، دانه و روغن جوز بویا را برای درمان بیماری‌های مربوط به اعصاب و سیستم گوارش تجویز می‌کنند. از روغن جوز بویا مانند روغن دانه میخک برای کاهش موقتی دردهای دندان نیز می‌توان استفاده کرد؛ کافی است چوب پنبه‌ای را به مقداری روغن جوز بویا آغشته کرده و روی دندان دردناک قرار دهید. در کشور فرانسه- علاوه بر مصرف آن به‌عنوان ادویه- مخلوط جوز هندی و عسل را برای درمان ناراحتی‌های گوارشی و تنفسی مورد استفاده قرار می‌دهند. 
التهابات و دردهای مفصلی و رماتیسمی با مصرف خوراکی جوز بویا و همچنین ماساژ موضع با روغن آن تسکین می‌یابد. جوز بویا به حفظ سلامت دستگاه ایمنی بدن کمک می‌کند. برای کاهش علائم آلرژی نیز می‌توانید جوز بویا بخورید. به رغم خواص باارزش جوز بویا، مصرف زیاد آن سبب ایجاد مشکل در بخش کنترل احساسات در مغز شده و پس از مصرف بیش از حد، احساس نشاط به همراه سستی و رخوت در انسان پدید می‌آورد که شبیه نوعی مسمومیت است. 

 

آرام‌کننده درد معده
برای درمان قولنج روده، جوزهندی را امتحان کنید چرا که سال‌ها برای درمان سوءهاضمه، اسهال و باد روده مصرف می‌شده است.
گیاه‌شناس معروف، آندرو گدرت، نویسنده کتاب «درمان بیماری‌های گوارشی» در این‌باره می‌گوید: اسانس  و سایر ترکیبات شیمیایی که در جوزهندی پیدا شده به فرد کمک می‌کند تا دستگاه گوارشش منظم کار کند. برای بهبود هضم، مقداری (نباید از نصف قاشق چای‌خوری بیشتر باشد ـ چرا که مصرف مقدار زیاد جوز موجب تهوع می‌شود) جوزهندی را در یک کاسه  شوربای آرد جو ریخته و به مدت چند هفته هرروز صبح میل کنید.

مسکن دندان‌درد
روغن جوزهندی مانند روغن دانه میخک سالیان سال برای درمان دندان‌درد و درد لثه مصرف می‌شده است. سارا اسنو، نویسنده کتاب «زندگی تازه» در این‌باره می‌گوید: «سعی کنید یک یا دو قطره از روغن جوزهندی را روی لثه بمالید. روغن جوزهندی را می‌توانید از عطاری‌ها تهیه کنید.
فایده دیگر روغن جوزهندی: تحقیقات نشان داده است که ترکیبات روغن جوزهندی به مبارزه باکتری‌های دهان و دندانی می‌رود که موجب ایجاد حفره در دندان می‌شوند.
 
لکه‌ زدایی از پوست
جوش‌های چرکی در حال ظهور را با این داروی خانگی، از بین ببرید: در یک کاسه، مقداری جوزهندی را با شیر ترکیب کنید تا به شکل خمیری ضخیم درآید، کرم به دست آمده را روی قسمت مورد نظر پوستتان قرار دهید، کرم باید چند دقیقه روی جوش بماند، پس از گذشت زمان کافی، ان را تمیز کنید. گفته می‌شود که جوزهندی، خاصیت ضد التهابی دارد که همراه با شیر غنی از ویتامین، پوستی لطیف و شاداب را به شما هدیه خواهد کرد.


تسهیل‌کننده خواب
در صورتی که هنگام بستن چشم و خواب با مشکل مواجه می‌شوید، یک فنجان شیر داغ را با جوزهندی مخلوط کرده و میل کنید. شیر حاوی تریپتوفان، اسید آمینه‌ای است که به سروتونین برای ترویج خواب در بدن تبدیل می‌شود.
جوزهندی موجب می‌شود که اثر سروتونین در بدن طولانی‌تر باقی بماند (بنابراین در مغز به مدت طولانی‌تری می‌ماند).

 

دیگر خواص جوزهندی

  • التهابات و دردهای مفصلی و رماتیسمی با مصرف خوراکی جوزهندی و همچنین ماساژ موضع با روغن آن تسکین می‌یابد.
  • جوزهندی به حفظ سلامت سیستم ایمنی بدن کمک می‌کند.
  • برای کاهش علائم آلرژی نیز می‌توانید جوزهندی بخورید.
  • سیستم قلبی، عروقی را تحریک می‌کند و برای حفظ سلامت قلب مفید است. همانند میخک، جوزهندی دارای ترکیبی به نام «یوجینول» است که برای قلب مفید می‌باشد.
  • به گزارش «ehow» در طب چین توصیه شده است که برای رفع معده درد و التهاب یا سوءهاضمه 3 تا 5 قطره این روغن همراه با یک قاشق غذاخوری عسل به طور ناشتا میل شود.
  • تحقیقات نشان داده است که ترکیبات روغن جوزهندی به مبارزه باکتری‌های دهان و دندانی می‌رود که موجب ایجاد حفره در دندان می‌شوند
  • بی نظمی و درد قاعدگی را رفع می‌کند.
  • تقویت کننده ذهن است. بدن را آرامش می‌دهد و سبب افزایش گردش خون می‌شود.
  • روغن آن از جمله ترکیبات مهم بیشتر داروهای تسکین دهنده سرفه است. ضمن این که در درمان سرماخوردگی نیز موثر است.
  • برای درمان آسم مفید است.
  • اضطراب و افسردگی را رفع می‌کند.
  • عفونت و بیماری‌های کلیه‌ای را درمان می‌کند.
  • خاصیت ضد باکتریایی و ضدعفونی کننده دارد که برای رفع کدری، چربی و چین و چروک پوست مفید است.
  • به نقل از «Ask.com» ماده‌ای به نام مایریستیسین (Myristicin) موجود در آن آنزیم‌های موجود در مغز را که در بروز بیماری آلزایمر موثر است از بین می‌برد و برای بهبود حافظه مفید است.
  • مصرف مقدار کم آن نفخ معده را کاهش می‌دهد، به هضم غذا کمک می‌کند و اشتها را بهبود می‌بخشد.
  • در شل کردن عضلات موثر است.
  • مخلوطی از چند قطره روغن جوزهندی و عسل حالت تهوع، سوءهاضمه و اسهال شدید را درمان می‌کند.
  • در طب هومیوپاتی، برای معالجه اضطراب و افسردگی به کار برده می‌شود.
  • در طب چینی برای درمان بیماری‌های کبد استفاده می‌شود. تقویت کننده کبد است و سموم کبد را دفع می‌کند.
  • برای کنترل آکنه، 2 تا 3 دانه جوزهندی آسیاب شده را با کمی شیر مخلوط کنید تا به شکل ضماد دربیاید. پس از شستن صورت با آب ولرم و خشک کردن، ضماد را به صورت بمالید و پس از 2 ساعت ابتدا با آب ولرم و سپس برای بستن منافذ با آب سرد بشویید. این ضماد به عنوان اسکراب برای رفع جوش استفاده می‌شود.
  • برای تسکین علایم سرماخوردگی با کمی آب، آرد و پودر جوزهندی ضمادی تهیه کنید و روی پارچه کتان بمالید و روی سینه قرار دهید.
  • خستگی مفرط و استرس را رفع می‌کند و قدرت تمرکز را افزایش می‌دهد.
  • مصرف مقدار کم آن نفخ معده را کاهش می‌دهد، به هضم غذا کمک می‌کند و اشتها را بهبود می‌بخشد
  • برای تسکین درد مفاصل، عضلات، آرتریت، زخم و التهاب کمی از روغن آن را روی موضع بمالید.
  • مصرف آن مانع بروز سنگ کلیه می‌شود.
  • برای بهبود بخشیدن به سیستم گوارشی کمی پودر جوز هندی را روی صبحانه خود بپاشید.


    
اسانس این گیاه از روش استخراج با بخار آب به دست می آید. این اسانس حاوی D-کامفن، d-پینن، لیمونن، d-بورنئول، l-ترپینول، ژرانیول و مایریستیسین می باشد. در فرم خالص، به دلیل سمیت مایریستیسین، درصورت استفاده بیش از حد ممکن است مسمومیت ایجاد شود.
روغن استخراج شده از بذرهای آن به رنگ زرد روشن یا بی رنگ بوده که طعم و مزه ی جوز بویا را می دهد. این روغن حاوی مایریستیک اسید، تری مایریستین و گلیسریدهای لائوریک، تری دکانوئیک، استئاریک و پالمتیک اسید می باشد. این روغن در غذاهای مختلف استفاده می شود.
در قرن نوزدهم میلادی از این گیاه داروهای سقط جنین تولید شد. بر اساس پژوهشی مشخص گردید که این گیاه دارای ترکیبات موسیلاژی بوده و خواص ضد میکروبی علیه میکروب Streptococcus mutans دارد.

    
تکثیر:
برای تکثیر این گیاه از طریق کشت بذر، باید 50 درصد نهال های بذری که به مزرعه منتقل می شوند نر و 50 درصد ماده باشند. ولی روشی برای تشخیص درختان نر و ماده تا قبل از باردهی (6 تا 8 سال پس از کشت) وجود ندارد بنابراین بهتر است از روش پیوند برای تکثیر این گیاه استفاده کرد. از خوابانیدن هوایی نیز برای تکثیر درخت جوز بویا استفاده می شود.

    
هشدار:
جوز هندی یا جوز بویا سبب سقط جنین خودبخود می شود بنابراین در دوران بارداری باید در مصرف آن دقت نمود.اما با استفاده کم در آشپزخانهٔ دوران بارداری سالم درنظر گرفته می‌شود. با این حال مهار تولید پروستاگلاندین و حاوی hallucinogens که اگر به مقدار زیاد استفاده شود، ممکن است به جنین آسیب برساند.
مصرف یکجای این ادویه به میزان بیش از چهار گرم می‌تواند موجب بروز حالت تهوع، توهم و در موارد شدیدتر بیهوشی شود. مصرف این مقدار از جوز هندی در کودکان مسمومیت شدید و مرگ‌آور به همراه دارد.

نکته آخر این که نباید در مصرف این گیاه زیاده‌روی کرد چون اسانس دانه دارای مواد محرکی است که مصرف مداوم و زیاد آن باعث اختلالات قلبی، تند شدن حرکات قلب، سرخی صورت، سردرد و نوعی مسمومیت می‌شود. این موضوع در سال‌های اخیر مورد تحقیق و تایید قرار گرفته و یکی از ترکیباتی که باعث این مسمومیت می‌شود به نام میریستی‌سین شناسایی شده است. بنابراین اگر از خواص این گیاه مطلع شدید، در مصرف آن زیاده‌روی نکنید و همیشه حد اعتدال را نگه دارید.
علاوه بر این مصرف زیاد آن سبب ایجاد مشکل در بخش کنترل احساسات در مغز شده و پس از مصرف بیش از حد، احساس نشاط به همراه سستی و رخوت در انسان پدید می‌آورد که شبیه نوعی مسمومیت است.

 

منابع : ویکی پدیا – تبیان – سایت نارگیل – فرگرنتیکا 
گردآورنده : میثم وظیفه